نشست کپنهاگ؛ چشم‌انداز نه‌چندان روشن

ایرج ادیب‌زاده

سه روز به پایان نشست جهانی آب و هوایی کپنهاگ باقی مانده است، در حالی که هنوز پیشرفتی در مذاکرات به چشم نمی‌خورد. کشورهای در حال توسعه کشورهای صنعتی را مقصر اصلی گرمایش زمین و تغییرات آب و هوایی می‌دانند. کشورهای صنعتی هم خواستار تصویب پیمان‌نامه‌ی جدیدی به جای پیمان کیوتو هستند.

با آقای دکتر اسماعیل کهرم، استاد دانشگاه، متخصص حیات وحش و محیط زیست در ایران در این زمینه گفت و گو کردم.

چقدر برای نشست کپنهاگ، برای ساختن آینده‌ای بهتر برای کره‌ی زمین ما اهمیت قائل هستید؟

خیلی زیاد. ملاحظه کنید، امیدهای فراوان بسته شده است به این که این آخرین امید ما به ناامیدی برای حفظ کره‌ی زمین بدل نشود. بعد از کنوانسیون کیوتو نظر به این اهداف خیلی جاه‌طلبانه بودند و از طرفی ایالت متحده آمریکا، هندوستان، چین و حتی روسیه از امضا سر باز زدند، امید چندانی نمی‌رفت و این چرخش لنگ لنگان کشیده شد تا الان که دقیقاً بیست سال از کنوانسیون کیوتو می‌گذرد.

ولی با امید و نیرویی که پشت سر کنوانسیون و گردهمایی کپنهاگ است، با تأکیدی که آقای بانکی مون کرد و برخی از لیدرها مانند نخست وزیر انگلستان که گفت ما پول می‌دهیم و صندوقی برای این کار اختصاص می‌دهیم، بنابراین با نظر به این که ما اهمیت فراوانی برای کیوتو قائل هستیم، چنین به نظر می‌رسد که امیدواری هم به همان حد وجود دارد.

در حالی که رسانه‌های اروپایی و آمریکایی ساعت به ساعت مسائل مطرح شده در نشست جهانی آب و هوا در کپنهاگ را به اطلاع مردم می‌رسانند، روزنامه‌ها و رسانه‌های دیگر در ایران را که نگاه می‌کنیم، به نظر می‌رسد هیچ خبر و واکنشی درباره‌ی این اجلاس بسیار مهم در آن‌ها دیده نمی‌شود. دلیل یا دلائل آن را شما در چه می‌دانید؟

این مسأله کاملاً درست است. یعنی حتی برای کسانی مثل ما که کارمان این است و دغدغه و علاقه‌ی‌مان است، تعقیب این گونه اخبار در داخل مملکت چندان ساده نیست. به خاطر این که در روزنامه‌ها و رسانه‌های نوشتاری به سرخطهای بسیار بسیار کوچک در صفحه‌های ۵ و ۶ اکتفا می‌شود، در حالی که رسانه‌های دیداری مانند تلویزیون و یا شنیداری مثل رادیو چندان به این موضوع نمی‌پردازند.

به خاطر این که این مسأله اساساً درست نشان داده نشده است. درست مثل این که مسائل و مشکلات ما در ایران اساساً ربطی به جریان کلی جهان ندارد و به همین دلیل ما ملاحظه می‌کنیم که با کمال تأسف برخلاف روند و جریان کلی که در جهان دقیقاً و موشکافانه به مسأله‌ی کنفرانس کپنهاگ می‌پردازند، در ایران اصلاً نه دولت، نه رسانه‌ها و نه حتیNGo ها از این نظر مردم را خبررسانی می‌کنند.

لذا باور کنید برای ما که حرفه‌ای هستیم و کارمان در این زمینه است، گرفتن خبر در زمینه‌ی کنفرانس کپنهاگ فقط و فقط توسط رسانه‌های خارجی امکان دارد و در داخل ایران انعکاسی ندارد. و باید اضافه کنم که من نمی‌دانم اعضای هیأتی که قرار است آن‌جا شرکت کنند، چه کسانی هستند؟ آیا قرار است این‌ها مانیفست و یا دستاوردی را آن جا ببرند و به بحث بگذارند؟ اساساً آیا جمهوری اسلامی ایران نظری در زمینه‌ی کپنهاگ دارد و یا اصلاحیه یا پیشنهادی قرار است روی میز بگذارد؟

هیچ اطلاعی در این زمینه در دست نیست. به نظر می‌رسد آن‌جا اهم اخبار حول مسائل دیگری دور می‌زند.

در یک بررسی آماری در کشور آلمان، از کشورهای آلوده‌کننده‌ی جهان، ایران در مکان دهم قرار دارد. ارزیابی شما از این که ایران دهمین کشور آلوده‌ی جهان است، چیست؟

کاملاً درست است. توجه کنید، با این که ما سهم‌مان در تولید صنعتی جهان بسیار بسیار ناچیز است، ولی از نظر میزان افزایش آلودگی، حتی من رتبه‌های هفت و هشت را هم شنیده‌ام. به نظر می‌رسد که در فصول مختلف این میزان تغییر می‌کند. کمااین‌که یکروز می‌گویند ایالت متحده آمریکا آلوده‌کننده‌ترین کشور جهان است و روز دیگر از چین نام می‌برند.

اما اگر بخواهیم ریشه‌یابی کنیم، می‌بینیم مصرف انرژی در ایران را اگر سرانه در نظر بگیریم، از کشورهای پیشرفته مانند ژاپن و انگلیس و فرانسه بسیار بالاتر است.

ما می‌بینیم سیستم‌هایی که ما به کار می‌بریم، بسیار قدیمی‌اند و این‌‌ها در هر سطحی آلوده‌زا هستند. لذا وقتی جمع این‌ها را باهم در نظر می‌گیریم، به‌خصوص با توجه به نوع سوخت‌هایی که ما مصرف می‌کنیم، می‌بینیم که آلوده‌کننده هستند. مثلاً نوع بنزین ما بسیار بسیار آلاینده‌تر از بنزین‌های معمول است؛ لذا ملاحظه می‌کنیم که این رقم دهم یا هفتم و هشتم و نهم، متأسفانه به هیچ عنوان دور از ذهن به نظر نمی‌رسد.

شنیده شده که استفاده از زغال سنگ در ایران دوباره در دستور کار قرار گرفته است. فکر نمی‌کنید همین مسأله با امضای پیمان کپنهاگ و کیوتو در تضاد باشد؟

با کمال تأسف من هم امروز این خبر را شنیدم که گفته‌اند برای تولید نیروی الکتریسته در نیروگاه‌ها قرار شده است که از زغال سنگ مجدداً استفاده شود. به خشک‌سالی توجه کنید که به همین مسأله‌ی گرم شدن زمین مرتبط است. رودخانه‌های ما نتوانستند آب کافی داشته باشند، تا توربین‌ها را برای تولید الکتریسته به جریان بیندازند. لذا ما روی آوردیم به سوخت‌هایی مانند بنزین، گازوییل، نفت و غیره.

و اکنون با تهدیدهایی که در زمینه‌ی تحریم‌های سوختی در اثر فعالیت‌های هسته‌ای ایران به گوش می‌رسد، ظاهراً دولت درصدد است که در صورت اجرای این تحریم‌ها از معادن زغال سنگی که ما در کرمان داریم، برای تولید الکتریسته استفاده کند.

حال تصور کنید، وقتی از بنزین و گازوییل استفاده می‌شد، به ازای هر کیلووات ما چهارصد گرم ترکیبات کربن‌دار به هوا می‌فرستادیم. پس اگر از زغال سنگ استفاده شود، به طور قطع این میزان بالاتر خواهد بود. اما شاید دولت هنگام بررسی اولویت‌ها به این نتیجه رسیده است که تولید الکتریسته در داخل مملکت اولویت دارد، برآن‌چه در کنفرانس کپنهاگ تأیید و امضایش می‌کند.

در رابطه با همین مسأله که اشاره کردید. با کاهش سوخت‌های فسیلی که الان در دستور کار کپنهاگ وجود دارد، آیا این مشکلی برای ایران ایجاد نمی‌کند؟

به طور قطع مشکل ایجاد می‌کند. ملاحظه کنید، وقتی ما در یک کنفرانس جهانی شرکت و فعالیت می‌کنیم و بعد برخی از مواد یا کلاً دستورات این کنوانسیون را هم امضاء می‌کنیم، به نوعی ما در صحنه‌ی جهانی متعهد شده‌ایم که نیرو و انرژی کمتری مصرف و آلاینده کمتری هم تولید کنیم.

حالا اگر مخالف با این تعهدات ما قدمی برداریم، باعث بی‌اعتمادی ایران در صحنه‌‌ی جهانی خواهد شد که فکر می‌کنم جرائم و همچنین تحریم‌هایی نیز به دنبال دارد. باید سه‌ـ چهار روز دیگر صبر کنیم تا ببینیم نتیجه و دستاورد کپنهاگ چه خواهد بود و برای کشورهایی مانند ایران چه تصمیماتی اتخاذ می‌شود.