رضا جمالی

اعترافاتی که دوباره انکار می‌شوند

پروژه اعتراف‌گیری در ایران پدیده‌ای است که از ابتدای انقلاب تا به امروز کمابیش ادامه دارد. قربانیان این اعترافات که تحت فشارهای شدید روحی و روانی اقدام به اقرار می‌کنند اغلب پس از آزادی از دروغ بودن اعترافات خود می‌گویند‌. اگرچه این روش در سال‌های اخیر به شدت مورد انتقاد افراد، احزاب و سازمان‌ها مستقل مدنی بوده ولی همچنان در سیستم امنیتی حکومت ایران به ویژه در پرونده‌های سیاسی ادامه دارد و قربانیان تازه‌ای می‌گیرد . از نظر ابراهیم نبوی، نویسنده و طنز‌پرداز فقط در حکومت ایران است که فرد پس از اعتراف می‌تواند از زندان آزاد شود در حالی که در کشورهای دیگر پس از اعتراف فرد را بازداشت می‌کنند.

هنرمندان هم آمدند

هنرمندان هم در واکنش به انتخابات و اتفاقات پس از آن به فعالیت برای پوشش حرکت مردم پرداختند. محسن مخملباف می گوید: «ما هم دیروز، توانستیم آقای سارکوزی رئیس جمهور فرانسه را راضی کنیم که به خواسته‏های مردم ایران توجه کند. امروز آقای سارکوزی سفیر ایران را خواسته و خوشبختانه پذیرفته که تاخیر کند تا ببیند نتیجه چه می‏شود. من و خانم ساتراپی قرار است در پارلمان اروپا صحبت کنیم، برای این که اتحادیه‏ی اروپا را متوجه این موضوع کنیم، قبل از این که آقای احمدی‏نژاد را تایید کند، دو بار فکر کند و بعد تایید کند. وگرنه ممکن است پشیمان شوند.»

دیکتاتور هسته‌ای

پس از ۶۰ سال همچنان شبه جزیره کره آبستن حوادثی است که در صورت رخداد آن‌، بی‌شک چهره ژئوپولیتیک جهان نیز تغییر پیدا خواهد کرد. حکومت کره شمالی از قدیمی‌ترین رژیم‌های استبدای در جهان است‌. این کشور به معنای واقعی بسته، منزوی و مخفی‌کار است. بزرگ‌ترین مشکل غرب در قبال این کشور کمبود شديد اطلاعات از ميزان پيشرفت‌های فن‌آوری هسته‌ای است. دکتر هوشنگ حسن‌یاری، کارشناس استراتژیک معتقد است آنچه کره شمالی دنبال می‌کند این است که بر کشورهای همسایه و آمریکا تا حد ممکن فشار آورد که در صدد تغییر رژیم در این کشور نباشند‌.

ژئوپولیتیک شیعه

درگیری‏های نیم‏قرن گذشته، مانند انقلاب اسلامی در ایران، جنگ داخلی در لبنان و روی کار آمدن دولت شیعی در عراق، شیعه‏گری را به صورت یک عامل ژئوپلیتیکی در خط مقدم صحنه‏ی بین‏المللی قرار داده است. هم‏چنین حضور ایران تحت رهبری انقلاب اسلامی شیعی در کنار اقلیت‏ها‌ی شیعه منطقه خلیج فارس، شیعیان را به عنوان یک عامل مهم ژئوپلیتیکی در قرن بیست و یکم معرفی می‏کند. دکتر محمود صدری معتقد است: «مهم نیست که در یک آیه چه گفته شده باشد، مهم این است که این آیه چگونه فهمیده می‏شود. یا به نحوی قرون وسطایی و مانند صد سال پیش فهمیده می‏شوند یا در چهارچوب جهان جدید.»

پاکستان، سناریوی پیچیده

نقش مرموز ارتش پاکستان و سازمان اطلاعات و امنیت این کشور «آی.‌اس.‌آی» در رقابت‌های بین جناح‌های سیاسی و مذهبی این کشور تعاملات گروه‌های سیاسی را در پاکستان به شدت پیچیده کرده است. گسست میان دو جناح قدرتمند ائتلافی، نفوذ روزافزون طالبان، عدم اعتماد واشنگتن و فشار هند به عنوان یک همسایه تأثیرگذار، پاکستان را به عنوان یک کشور اتمی ناآرام آبستن حوادثی کرده است که در صورت بی‌ثباتی کلیه معادلات جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد‌ داد. دکتر فیروزه نهاوندی معتقد است در پاکستان هیچ اراده سیاسی واقعی چه در گذشته و چه در زمان فعلی برای حل مشکلات این کشور وجود نداشته و ندارد.

«ملی شدن نفت، برگی زرین در تاریخ ایران»

در شهریور ۱۳۲۰ کارگران نفت جنوب با توجه به شرایط خاص داخلی و بین‌المللی به سرعت متشکل شدند و با توجه به موقعیت استراتژیک ایران و اهمیت نفت در سرنوشت جنگ، به عنوان وزنه‌ای قابل تامل مطرح گشتند. کارگران نفت جنوب با استفاده از تجارب خود به مبارزه ادامه دادند و در ۲۳ تیر ۱۳۲۵ دست به اعتصاب همگانی زدند. تداوم مبارزه کارگران و پیوستن مردم به این جنبش منجر به ملی شدن صنعت نفت ایران در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ شد. سید‌ابوالحسن بنی‌صدر، نخستین رییس‌جمهور ایران پس از انقلاب اسلامی می‌گوید که کسانی که امروز در ایران به حادثه بیست و نه اسفند هزارو سیصدو بیست بی‌اعتنایی می‌کنند در آن زمان هم موضع‌گیری‌شان به طرفداری از استبداد بود.

«چکش عدالت بر سر رییس‌جمهور سودان»

برای نخستین بار در جهان دادگاه بین المللی لاهه در هلند حکم بازداشت مقام سیاسی را صادر کرد که همچنان در راس حکومت قرار دارد. به اعتقاد بسیاری از مدافعان حقوق بشر در جهان این اقدام دادگاه لاهه می تواند آغازی باشد برای محاکمه دیگر سران سیاسی خودکامه جهان که همواره در پشت سنگر مصونیت سیاسی پنهان شده اند. به اعتقاد دکتر سعید محمودی، استاد حقوق بین الملل در سوئد اگر پرونده های جنایی این چنینی از سوی شورای امنیت سازمان ملل به دادگاه لاهه محول شود آنگاه حکم این دادگاه برای تمام کشورها الزامی خواهد بود

«پرونده هسته‌ای ایران، سیاسی است»

نماینده آمریکا در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از بازنگری سیاست خارجه ایالات متحده در قبال ایران خبر داده است در حالی که محمد البرادعی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، می‌گوید که مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای ایران به بن‌‌بست رسیده است. دکتر هوشنگ حسن‌یاری، کارشناس استراتژیک در کالج نظامی کانادا معتقد است که ایران به دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نیست و مسایل سیاسی در بحران هسته‌ای ایران نقش بازی می‌کنند.

«چندگانگی در سیاست خارجی»

سی‌سال از انقلاب اسلامی در ایران می‌گذرد و شعارهای انقلابی مانند بسیاری دیگری از نهادها و موسسات وابسته به انقلاب درایران همچنان پابر جا هستند. مهندس هاشم صباغیان، وزیر کشور در دولت موقت معتقد است، با اینکه حکومت سلطنتی در ایران مورد حمایت غربی‌ها بود با پیروزی انقلاب در ایران، در آنزمان غرب‌ستیزی به شکلی که امروز در سیاست خارجی ایران می‌بینیم نزد انقلابیون نبود.

نود در خط آفساید نظام

چند سالی است که دوشنبه شب‌ها در ایران برنامه‌ی ورزشی به نام «نود» پخش می‌شود که به اذعان بیشتر مردم و کارشناسان رسانه‌ای یکی از پر‌بیننده‌ترین برنامه‌های تلویزیونی پس از انقلاب اسلامی در ایران است. اما چند‌ی است که این برنامه‌ی پر‌طرفدار از سوی بعضی از مقامات دولت نهم متهم به تضعیف نظام مقدس و نیز تشویش اذهان عمومی شده است تا جایی که سازمان ورزش کشور با صدور بخش‌نامه‌ای حضور مسوولان تمامی تیم‌ها و ورزشکاران زیر نظارت این سازمان را در این برنامه ورزشی ممنوع اعلام کرده است.

«حماس دیگر حمله نخواهد کرد»

هنگامی که اسرائیل حمله به غزه را آغاز کرد، اعلام داشت این حمله به این زودی‌ها پایان پایان نخواهد یافت. شیوه‌های جنگی و حجم آتشباری که اسرائیل در این نبرد بکار گرفت با حملات موشکی گروه حماس قابل مقایسه نبود .در این راستا با توجه به تلفات سنگینی که در غزه به غیر نظامیان وارد می‌شد نشان از عزم اسرائیل برای محو گروه حماس در این جنگ را معنا می داد، اما ناگهان اسرائیل اعلام آتش‌بس یک‌جانبه کرد. احمد زیدآبادی، تحلیلگر مسایل خاورمیانه معتقد است فشارهای بین‌المللی نمی‌توانسته در تصمیم اسرائیل نقش داشته باشد بلکه احتمالاً دیدگاه‌های نظامیان اسرائیلی مبنی بر توقف این جنگ، عامل اصلی در اعلام این آتش‌بس بوده است.

«مشکل جنسی، دلیل اصلی طلاق زنان نیست»

در کشور‌های غربی، زنان با توجه به فضای آزاد فرهنگی و نیز به خاطر قوانین حمایتی که در حوزه قانون خانواده از آن برخوردارند می‌توانند به راحتی از مردانی که دچار اختلال جنسی هستند جدا شوند. ولی از دیدگاه دکتر مهدیس کامکار، روانپزشک و متخصص در حوزه زنان و کودکان در ایران این‌گونه نیست چون عنوان زن طلاق گرفته در اجتماع ما بسیار بد‌تر از این حرف‌‌ها است که زن‌‌ها به دلیل پاسخ نگرفتن نیاز جنسی‌‌شان طلاق بگیرند.

ریسک بزرگ اسرائیل

دکتر مهرداد خوانساری، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه در لندن معتقد است که جنبش حماس نیرویی است که وجود دارد وطرفدارانی هم دارد. این طرز تفکر را نمی‏توان کشت یا نابود کرد. لذا باید ارتباط‏ را با او حفظ کرد. اگر این نیرو را در انزوا قرار دهید‏، بدیهی است که تماما در اختیار نیروهایی مثل ایران قرار می‏گیرد. کشورهایی مثل امریکا، اروپا، می‏توانستند رابطه‏ی خودشان را با حماس حفظ کنند و با حفظ این رابطه، سعی کنند در تصمیم‏گیری آن‏ها اعمال نفوذ کنند، چون حماس موجودیت اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناسد و از این‌رو نمی‌تواند به عنوان طرف گفت‌ و گو قرار گیرد.

«جنگ به ضرر هند و پاکستان است»

با گذشت یک سال از ترور بوتو، هنوز پرسش‌های بسیاری بدون پاسخ مانده است. با قدرتمند‌تر شدن طالبان در افغانستان و پاکستان‌، بحران میان هند و پاکستان در پی حمله تروریستی گروه‌های اسلام‌گرای افراطی مستقر در پاکستان به شهر بمبئی آغاز شده است. فیروزه نهاوندی در این باره می‌گوید: «فکر می‌کنم نه هندوستان و نه پاکستان دلشان نمی‌خواهد جنگی پیش بیاید، فراموش نکنیم که هر دو کشور هم دارای بمب اتم هستند و هم دارند سعی می‌کنند وضع اقتصادی خودشان را درست کنند.»

«ایران قدرت گازی دنیا نیست»

وزیران انرژی کشورهای صادرکننده‌ی گاز روز سه‌شنبه گذشته در مسکو با توافق بر سر اساسنامه‌ی مجمع کشورهای صادرکننده‌ی گاز، شهر دوحه پایتخت قطر را به عنوان مقر دایمی این سازمان جدید گازی انتخاب کردند.
کشورهای صادرکننده‌ی گاز از سال ۲۰۰۱ در حال مذاکره برای تشکیل سازمانی برای کشورهای صادرکننده‌ی گاز بودند. در ارتباط با چگونگی تشکیل این سازمان گازی و نیز چشم‌انداز آتی این سازمان در عرصه‌ی بازار انرژی در جهان با دکتر رضا تقی‌زاده تحلیلگر اقتصادی و کارشناس انرژی در لندن گفت ‌و گو کرده‌ام.

«فیلم من، راه حل را نشان می‌دهد»

احسان جامی از هلندیان ایرانی تبار و موسس کمیته مسلمانان پیشین در هلند، روز سه‏شنبه نهم دسامبر، در مرکز خبری شهر لاهه فیلم خود را با عنوان «مصاحبه با محمد»،به ‏نمایش درآورد. در این مصاحبه، اگرچه احسان جامی، پیامبر اسلام را درباره برخی آیات قرآن مورد انتقاد قرار می‏دهد، اما سعی کرده نشان دهد که محمد، پیامبر اسلام، در قرن بیست و یکم در حال رویکرد و تطبیق خود با شرایط نوین امروز جامعه‏ی بشری است.

خودزنی‌های مذهبی

در فرهنگ‌های ملل مختلف، در میان گروهی، رنج دادن به خویش به شیوه‌ای سخت‌ شبیه به خود‌زنی می‌نماید. در ایران در دوره‌ی حکومت صفوی اشکالی از نمایش‌ها و خودزنی‌های مذهبی پدید آمدند که نه تنها پیشینه‌ای در فرهنگ ایرانی نداشتند بلکه نمونه‌ای از آن هم در دین اسلام مشاهده نشده است‌. دکتر محمود صدری استاد جامعه‌شناسی تطبیقی معتقد است این‌گونه اعمال، رفتارهایی هستند که فقط در مذهب توده‌ها و عوام قابل مشاهده‌اند.

قدرت هسته‌ای یا نفوذ سیاسی

برخی کشورهای عرب، آمریکا را متهم می‌کنند که با دخالت نظامی در عراق و افغانستان و ساقط کردن رژیم‌های صدام حسین و طالبان‌، عملاً توازن قوا را در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه به سود ایران به هم زده‌اند. دکتر مهرداد خوانساری معتقد است: «دولت ایران هرگز خواستار این نبود که صدام حسین و طالبان از بین بروند، چون این دو دولت توجه‌ی کامل دنیا را به خود معطوف کرده بودند و مقامات جمهوری اسلامی که هدف اصلی‌شان باقی ماندن در مسند قدرت است تا حدودی در امان بودند».

از دست رفتگان، نه فراموش‌شدگان

تا به حال اتفاق افتاده است که به افتخار پس از مرگ فکر کنید؟ چند روز پیش در قسمت سینمایی وب‌سایت یاهو، مطلبی زیر عنوان ‌«از دست رفتگان، نه فراموش‌شدگان» منتشر شده بود در‌باره‌ی هنرپیشگان و هنرمندان مشهور سینمایی که موفق به دیدن آخرین فیلم خود که در آن‌ها نقش بازی کردند نشدند و یا این‌که فرصت لمس موفقیت نمایش فیلم خود را پیدا نکردند. دست تقدیر و شرایط روزگار و زمانه برای این دسته از هنرپیشگان مشهور سینمای جهان چنان رقم خورد که هنگام نمایش آخرین نمایش آنان بر روی صندلی سالن‌های‌ نمایش به جای آن‌ها، فقط دسته گل یا قاب عکس یادبود‌شان قرار داشت.

روح ایرانی و استبداد سیاسی

کوشش برای شناخت واقعیت‏های اجتماعی، مبنای تلاشی است برای تحول آگاهانه‏ی جامعه که در عصر حاضر به دلایل گوناگونی، خیلی از جوامع نتوانسته‏اند در مسیر سامان‏دهی عقلانی جامعه گام بردارند. در سنجش جامعه‏ی ایرانی در طول تاریخ، رابطه متقابل عقلانی میان منافع فردی و منافع اجتماعی وجود نداشته است.
در این برنامه، با دکتر رامین جهانبگلو، پژوهش‏گر سیاسی و استاد علوم سیاسی و فلسفه، در باره‏ی علل عقب‏ماندگی و انحطاط اندیشه‏ی سیاسی در ایران گفت‏وگو کرده‌ام.